Fakt: Suplementy i „Superfoods” nie zastępują skutecznego leczenia chorób przewlekłych

Fakt: Suplementy i „Superfoods” nie zastępują skutecznego leczenia chorób przewlekłych

Suplementy diety i produkty określane jako „Superfoods” nie są uniwersalnym sposobem leczenia cukrzycy, chorób serca, nowotworów ani innych chorób przewlekłych. Niektóre składniki odżywcze mają jednak ważne zastosowanie w określonych sytuacjach, np. przy niedoborach. Czym innym jest suplementacja wynikająca z konkretnego wskazania, a czym innym przypisywanie suplementowi lub pojedynczemu produktowi niepotwierdzonych właściwości leczniczych. Suplement z definicji nie jest lekiem i nie służy do leczenia, może jedynie wspierać terapię. Suplementy diety ani produkty określane jako „Superfoods” nie zastępują leczenia chorób przewlekłych. Mogą natomiast stanowić element prawidłowo zbilansowanej diety, jeśli ich zastosowanie jest uzasadnione indywidualnymi potrzebami. Cukrzyca, choroby układu sercowo-naczyniowego czy nowotwory mają odmienne mechanizmy i wymagają postępowania terapeutycznego dostosowanego do konkretnej choroby i pacjenta. „Superfoods” nie jest terminem medycznym ani naukową kategorią żywności.

Czy zdrowa dieta może pomagać w leczeniu chorób przewlekłych?

Odpowiednio dobrany sposób żywienia jest ważnym elementem postępowania m.in. w otyłości, cukrzycy typu 2, nadciśnieniu tętniczym i chorobach układu sercowo-naczyniowego. Nie oznacza to jednak, że korzyści związane z całym sposobem żywienia można przypisać jednemu produktowi albo odtworzyć poprzez przyjmowanie jego wybranego składnika w kapsułce. Podobnie poprawa pojedynczego parametru laboratoryjnego po zastosowaniu suplementu nie musi oznaczać, że preparat zmniejsza ryzyko powikłań czy poprawia przebieg choroby.

Jak rozpoznać obietnice suplementów i „Superfoods”

Ostrożność powinny wzbudzać przede wszystkim obietnice bardzo szerokiego działania – np. gdy jeden preparat ma jednocześnie wzmacniać odporność, oczyszczać organizm, poprawiać metabolizm i pomagać w leczeniu wielu różnych chorób. Popularność produktu, historia pojedynczej osoby czy wypowiedź influencera nie są dowodem jego skuteczności. Znaczenie mają wyniki odpowiednio zaprojektowanych badań klinicznych u ludzi, a w przypadku leczenia choroby – przede wszystkim dowody na rzeczywistą korzyść dla pacjenta.

Skąd wziął się mit?

Żywienie rzeczywiście ma duże znaczenie dla zdrowia. Łatwo jednak przejść od prawdziwego stwierdzenia, że sposób żywienia wpływa na ryzyko i przebieg wielu chorób, do znacznie dalej idącej obietnicy, że konkretny produkt lub suplement może te choroby leczyć. Takie proste komunikaty łatwo rozpowszechniają się w internecie i mediach społecznościowych, a informacje o potencjalnych korzyściach suplementów i „Superfoods” są przedstawiane bez odpowiedniego kontekstu, ograniczeń badań i informacji o możliwym ryzyku.

Suplementy diety podlegają regulacjom prawa żywnościowego, na mocy którego oraz braku wystarczających dowodów klinicznych nie mogą służyć do diagnozowania, leczenia schorzeń przewlekłych. Choć tak zwane Superfoods i nutraceutyki dostarczają cennych związków bioaktywnych, to istniejący rozdźwięk między obiecującymi mechanizmami molekularnymi a niespójną skutecznością kliniczną sprawia, że mogą pełnić wyłącznie rolę wspomagającą w prewencji lub ugruntowanej terapii. Zastępowanie konwencjonalnej farmakoterapii niesprawdzonymi preparatami niesie ryzyko interakcji z lekami oraz progresji choroby, dlatego wszelkie modyfikacje postępowania wymagają nadzoru wykwalifikowanego personelu medycznego.

Zdarzają się pacjenci, którzy pod wpływem informacji znalezionych w internecie lub reklam samodzielnie modyfikują zalecone leczenie, zastępując je suplementami lub produktami określanymi jako „Superfoods”. Może to prowadzić do pogorszenia kontroli choroby, opóźnienia właściwego leczenia, a w niektórych przypadkach także do interakcji suplementów z lekami. Dlatego każdą zmianę leczenia warto wcześniej skonsultować z lekarzem, a suplementację – z lekarzem lub dietetykiem.

Pojedynczy wynik laboratoryjny jest tylko jednym z elementów oceny stanu zdrowia i nie zawsze odzwierciedla przebieg całej choroby. Suplement może wpłynąć na konkretny parametr, nie zmieniając jej przyczyny, objawów ani ryzyka powikłań, dlatego o skuteczności postępowania należy wnioskować na podstawie całości obrazu klinicznego, a nie jednego wyniku.

Ważne jest, aby umieć odróżnić wiarygodną informację o działaniu suplementu od przekazu marketingowego, który tylko sprawia wrażenie naukowego. Wiarygodny przekaz powinien przedstawiać zarówno możliwe korzyści, jak i ograniczenia dowodów, a nie obiecywać szybkich efektów, leczenia wielu chorób czy przełomowych rezultatów. W razie wątpliwości warto skonsultować informację z lekarzem lub dietetykiem.

dr Joanna Pieczyńska, prof. UMW

Pytania i odpowiedzi