Fakt: Zaburzenie psychiczne nie oznacza, że człowiek jest niebezpieczny

Fakt: Sama diagnoza zaburzenia psychicznego nie oznacza, że ktoś jest niebezpieczny.

Zaburzenia psychiczne obejmują bardzo różne problemy zdrowotne, między innymi depresję, zaburzenia lękowe, chorobę afektywną dwubiegunową czy schizofrenię. Różnią się objawami, przebiegiem i wpływem na codzienne funkcjonowanie. Dlatego samo rozpoznanie nie wystarcza, aby ocenić, czy konkretna osoba może zachować się agresywnie.

Dane dotyczące przemocy wśród osób z zaburzeniami psychicznymi są zróżnicowane. Znaczenie ma między innymi rodzaj zaburzenia, badana grupa, sytuacja społeczna, dostęp do leczenia oraz sposób definiowania przemocy. Nie wszystkie osoby z zaburzeniami psychicznymi wymagają też hospitalizacji, dlatego dane pochodzące wyłącznie z placówek psychiatrycznych, takich jak oddziały stacjonarne, nie odzwierciedlają sytuacji całej populacji.

Co naprawdę zwiększa ryzyko przemocy?

Ryzyko zachowań agresywnych nie wynika z jednego czynnika. W badaniach wskazuje się między innymi na:

• wcześniejsze zachowania agresywne,
• używanie alkoholu i innych substancji psychoaktywnych,
• nasilenie niektórych objawów, które mogą „zniekształcać” ocenę sytuacji
• trudną sytuację społeczną i życiową.

Część z tych czynników zwiększa ryzyko przemocy również u osób bez diagnozy psychiatrycznej. Dlatego przy ocenie zagrożenia znaczenie ma aktualny stan i zachowanie konkretnej osoby, jej historia oraz sytuacja, a nie tylko rozpoznanie psychiatryczne.

Nie wszystkie zaburzenia wiążą się też z takim samym ryzykiem. Szczególnym przypadkiem są między innymi zaburzenia osobowości typu dyssocjalnego, dla których typowym zjawiskiem jest lekceważenie norm społecznych i praw innych osób. To jeden z powodów, dla których nie należy traktować wszystkich zaburzeń psychicznych jako jednej grupy.

Osoby z zaburzeniami psychicznymi mogą same doświadczać przemocy

Stereotyp osoby z zaburzeniem psychicznym jako potencjalnego sprawcy przesłania inny ważny problem. Badania wskazują, że osoby z poważnymi zaburzeniami psychicznymi mogą same być bardziej narażone na przemoc.

W psychiatrii istotnym zagrożeniem są również zachowania skierowane przeciwko sobie, w tym samookaleczania i próby samobójcze. Ocena bezpieczeństwa pacjenta nie dotyczy więc wyłącznie możliwego zagrożenia dla innych.

Stereotyp może utrudniać szukanie pomocy

Łączenie diagnozy psychiatrycznej z niebezpieczeństwem może prowadzić do stygmatyzacji, wykluczenia i pogorszenia relacji z otoczeniem. Obawa przed taką reakcją może również utrudniać zwrócenie się po profesjonalną pomoc.

Nie oznacza to, że należy ignorować zachowania wskazujące na realne zagrożenie. Groźby skrzywdzenia siebie lub innych, konkretne plany przemocy czy gwałtowne zmiany zachowania wymagają odpowiedniej reakcji. O zagrożeniu powinny jednak świadczyć konkretne sygnały i ocena sytuacji, a nie sama diagnoza psychiatryczna.

Skąd wziął się mit?

Stereotyp wzmacniają między innymi filmy, seriale i doniesienia medialne, w których osoby z zaburzeniami psychicznymi bywają przedstawiane jako nieprzewidywalne lub agresywne. Szczególnie dramatyczne przypadki przemocy przyciągają uwagę i są łatwo zapamiętywane, choć nie pokazują codziennego funkcjonowania większości osób z zaburzeniami psychicznymi. Z medialnego przekazu nie zawsze jednoznacznie wynika, czy dane zachowanie faktycznie wynikało z objawów wcześniej diagnozowanych zaburzeń.

„Przekonanie o skłonności do przemocy wśród osób z zaburzeniami psychicznymi stanowi błędne uogólnienie. W rzeczywistości realia pracy psychiatry znacznie częściej wymagają zwrócenia uwagi na ryzyko zachowań skierowanych przez pacjenta przeciwko sobie.”

dr Mateusz Łuc, Klinika Psychiatrii, Katedra Psychiatrii Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu

Pytania i odpowiedzi