Fakt: Zwykłego kataru nie leczy się antybiotykiem

Fakt: Zwykłego kataru nie leczy się antybiotykiem

Katar u dziecka najczęściej jest objawem przeziębienia, czyli infekcji wirusowej, ale może mieć też inne przyczyny, np. alergię. Antybiotyki nie działają ani na wirusy, ani na alergię. Mogą być potrzebne wtedy, gdy lekarz rozpozna zakażenie bakteryjne, np. ostre bakteryjne zapalenie zatok. O zastosowaniu antybiotyku decyduje więc przyczyna i przebieg choroby, a nie sam katar ani kolor wydzieliny z nosa.

Co to jest „zwykły katar”?

Katar, czyli nieżyt nosa, to objaw, a nie jedna konkretna choroba. Mówiąc o „zwykłym katarze”, najczęściej mamy na myśli katar towarzyszący przeziębieniu – ostrej infekcji wirusowej górnych dróg oddechowych. Dziecko może mieć wodnistą lub gęstszą wydzielinę z nosa, zatkany nos, kichanie, kaszel, ból gardła czy gorsze samopoczucie. W trakcie przeziębienia wygląd i gęstość wydzieliny mogą się zmieniać. Nie każdy katar jest jednak przeziębieniem. Przyczyną może być również alergia, dlatego znaczenie ma nie tylko sam objaw, ale także jego przebieg i inne towarzyszące dolegliwości.

Czy żółty lub zielony katar oznacza infekcję bakteryjną?

Podczas infekcji wirusowej wydzielina z nosa może stać się gęstsza, żółta lub zielona. Sam kolor wydzieliny nie pozwala odróżnić infekcji wirusowej od bakteryjnej i nie jest wskazaniem do podania antybiotyku. Zmiana koloru kataru może być naturalnym elementem przebiegu przeziębienia. Nie oznacza automatycznie, że infekcja „stała się bakteryjna”.

Jak długo może trwać katar przy przeziębieniu?

Dłużej, niż często oczekują rodzice. Objawy przeziębienia u dzieci mogą utrzymywać się nawet około dwóch tygodni. U większości stopniowo ustępują.
Ważny jest więc nie tylko czas trwania kataru, ale także przebieg choroby: czy dziecko stopniowo zdrowieje, czy objawy długo utrzymują się bez poprawy, a może po początkowej poprawie ponownie się nasilają.

Kiedy katar może być objawem bakteryjnego zapalenia zatok?

Bakteryjnego zapalenia zatok nie rozpoznaje się na podstawie samego koloru czy gęstości wydzieliny. U dziecka podejrzewa się je przede wszystkim w trzech sytuacjach:
● wydzielina z nosa lub kaszel utrzymują się ponad 10 dni bez poprawy,
● po początkowej poprawie dziecko ponownie zaczyna czuć się gorzej lub objawy wyraźnie się nasilają,
● choroba od początku ma ciężki przebieg – występuje gorączka około 39°C lub wyższa oraz ropna wydzielina z nosa przez co najmniej 3 kolejne dni.

To nie oznacza, że każdy katar trwający 11 dni wymaga antybiotyku. Lekarz ocenia cały przebieg choroby i stan dziecka. Jeśli rozpozna ostre bakteryjne zapalenie zatok, antybiotyk może być potrzebny. U części dzieci właściwie zastosowana antybiotykoterapia skraca czas trwania objawów i zmniejsza ryzyko niepowodzenia leczenia. Antybiotyk leczy wtedy konkretne zakażenie bakteryjne, a nie sam katar.

A jeśli katar jest alergiczny?

Alergiczny nieżyt nosa nie jest zakażeniem. Objawy są wynikiem reakcji układu odpornościowego na kontakt z alergenem. Mogą na niego wskazywać:
● wodnista wydzielina z nosa,
● napadowe kichanie,
● świąd nosa,
● łzawienie lub świąd oczu,
● nawracanie objawów w podobnych sytuacjach lub określonych porach roku.

Objawy mogą pojawiać się np. w okresie pylenia roślin albo po kontakcie z roztoczami kurzu domowego czy alergenami zwierząt. Mogą mieć charakter sezonowy lub utrzymywać się przez cały rok. Leczenie dobiera się do wieku dziecka oraz rodzaju i nasilenia objawów. Stosuje się m.in. leki przeciwhistaminowe i glikokortykosteroidy donosowe. Antybiotyki nie leczą alergicznego nieżytu nosa.

Dlaczego nie podawać antybiotyku „na wszelki wypadek”?Jak wybrać probiotyk?

Antybiotyk nie skraca zwykłego przeziębienia i nie powinien być rutynowo stosowany tylko dlatego, że wydzielina z nosa stała się ropna, żółta czy zielona.
Niepotrzebnie zastosowany antybiotyk może powodować działania niepożądane, np. biegunkę, ból brzucha czy wysypkę. Stosowanie antybiotyków bez uzasadnionego wskazania sprzyja także powstawaniu i rozprzestrzenianiu się bakterii opornych na te leki. Dlatego antybiotyk powinien być stosowany wtedy, gdy istnieje wskazanie do leczenia zakażenia bakteryjnego.

Skąd wziął się mit?

Gęsty, żółty lub zielony katar łatwo skojarzyć z obecnością bakterii. Tymczasem wygląd wydzieliny zmienia się również podczas zwykłej infekcji wirusowej.
Znaczenie może mieć też przekonanie, że antybiotyk jest „silniejszym” leczeniem, które przyspieszy zdrowienie lub zapobiegnie pogorszeniu choroby. Sam katar nie jest jednak wskazaniem do jego zastosowania.

Nieżyt nosa, popularnie zwany katarem, to jedna z najczęstszych przyczyn wizyt lekarskich u dzieci. Przyczyny kataru mogą być różne, jednak w zdecydowanej większości przypadków jest on wywoływany przez zakażenia wirusowe, m.in. rinowirusami, koronawirusami czy adenowirusami. Podstawą postępowania w przypadku kataru o przyczynie wirusowej pozostaje leczenie objawowe – stosowanie preparatów z solą morską, a u starszych dzieci również leków obkurczających błonę śluzową nosa. Na noc można zastosować także olejki na bazie eukaliptusa i mentolu, np. w formie plasterków przyklejanych do ubrania dziecka. Bardzo ważne jest również zapewnienie odpowiedniego nawodnienia, właściwej temperatury i wilgotności powietrza w pomieszczeniu, w którym przebywa dziecko, oraz unikanie narażania go na dym tytoniowy i aerozol z papierosów elektronicznych.

Warto pamiętać, że wyjście na dwór przy niskiej temperaturze czy wysiłek fizyczny, mogą nasilać produkcję wydzieliny w nosie. Należy także zwrócić uwagę na częste infekcje u dzieci w wieku żłobkowym i przedszkolnym. Czasami rodzicom wydaje się, że dziecko „ciągle ma katar” lub że „ma katar non stop od trzech miesięcy”. W rzeczywistości często zdarza się, że dziecko, kończąc jedną infekcję, zakaża się kolejnym wirusem, który również powoduje katar. Rodzice odnoszą więc wrażenie, że jest to jedna, przedłużająca się infekcja, podczas gdy dziecko przechodzi już kolejne zakażenie. Takie sytuacje są charakterystyczne dla wczesnego dzieciństwa i stanowią element kształtowania się odporności na kolejne lata życia.

Szczególnej uwagi rodziców wymaga sytuacja, gdy katar u dziecka utrzymuje się ponad 10 dni lub gdy po 5–7 dniach od rozpoczęcia infekcji następuje wyraźne pogorszenie jego stanu. Niepokojącymi objawami są również gorączka oraz ból i obrzęk twarzy lub okolicy oka, zwłaszcza jednostronny. Mogą one wskazywać na bakteryjne zapalenie zatok przynosowych i wymagają konsultacji lekarskiej. W takiej sytuacji konieczne może być rozpoczęcie antybiotykoterapii.

Podsumowując, postępowanie w przypadku nieżytu nosa powinno zależeć od jego przyczyny, a sam kolor wydzieliny nie może stanowić wskazania do włączenia antybiotyku. Podstawą pozostaje leczenie objawowe oraz zapewnienie małemu pacjentowi jak największego komfortu.

lek. Monika Tokarczyk-Kloc

Pytania i odpowiedzi