Fakt: Zdrowie psychiczne można skutecznie leczyć

Fakt: Zdrowie psychiczne można skutecznie leczyć

Skuteczne metody leczenia istnieją

Badania potwierdzają skuteczność zarówno leków, jak i psychoterapii w leczeniu wielu zaburzeń psychicznych. Mogą one zmniejszać nasilenie objawów, poprawiać codzienne funkcjonowanie i ograniczać ryzyko nawrotów. W niektórych przypadkach najlepsze efekty przynosi połączenie obu metod.

Skuteczność leczenia nie oznacza jednak, że każda metoda pomoże każdej osobie. Efekty zależą między innymi od rodzaju zaburzenia, nasilenia objawów, chorób współistniejących i indywidualnej reakcji pacjenta. Czasem konieczna jest zmiana leku, rodzaju psychoterapii lub sposobu prowadzenia leczenia.

Skuteczność potwierdzono w różnych zaburzeniach

W depresji skuteczne mogą być zarówno leki przeciwdepresyjne, jak i określone rodzaje psychoterapii. Badania pokazują, że leki przeciwdepresyjne działają skuteczniej niż placebo, choć różnią się skutecznością i tolerancją. Potwierdzono również korzyści terapii poznawczo-behawioralnej, stosowanej samodzielnie albo razem z farmakoterapią.

Psychoterapia poznawczo-behawioralna pomaga także w leczeniu zaburzeń lękowych. Z kolei w schizofrenii leki przeciwpsychotyczne mogą ograniczać objawy, ale różnią się działaniem i ryzykiem skutków ubocznych. Dlatego leczenie zawsze powinno być dobierane indywidualnie i monitorowane.

Leczenie nie zawsze oznacza całkowite wyleczenie

Niektóre zaburzenia można skutecznie wyleczyć, inne mają przebieg przewlekły lub nawrotowy. W takich przypadkach celem może być kontrolowanie objawów, zapobieganie kolejnym epizodom i umożliwienie pacjentowi możliwie dobrego funkcjonowania.

Brak szybkiej poprawy nie przesądza, że leczenie jest nieskuteczne. Czasem na efekt trzeba poczekać, a czasem zmodyfikować terapię. Podobnie jak w wielu chorobach somatycznych, skuteczność zależy nie tylko od dostępnej metody, lecz także od właściwego rozpoznania, regularności leczenia i jego dostosowywania do potrzeb pacjenta.

Skąd wziął się mit?

Mit wzmacniają stereotypy dotyczące zaburzeń psychicznych oraz przekonanie, że poprawa powinna nastąpić szybko i oznaczać całkowite ustąpienie objawów. Tymczasem może ona przebiegać stopniowo i dotyczyć również snu, aktywności, relacji czy zdolności do pracy.

Część zaburzeń może nawracać lub wymagać długotrwałego leczenia, podobnie jak wiele chorób somatycznych. Na wyniki wpływają też późne zgłoszenie się po pomoc, przerwy w terapii i ograniczony dostęp do właściwego leczenia.

Nie ma podstaw, aby twierdzić, że leczenie zaburzeń psychicznych jest mniej skuteczne niż leczenie chorób somatycznych. Samo przeciwstawienie skuteczności leczenia zaburzeń psychicznych i chorób somatycznych jest zresztą dużym uproszczeniem. W obu przypadkach mamy choroby, które można skutecznie wyleczyć, takie, których przebieg można dobrze kontrolować, oraz takie, które wymagają długotrwałego leczenia i mogą nawracać.

Nie ma jednej metody właściwej dla wszystkich zaburzeń i wszystkich osób. Wybór leczenia zależy od rozpoznania, nasilenia objawów, etapu choroby, wcześniejszych doświadczeń terapeutycznych, chorób współistniejących, a także preferencji danej osoby.

Trzeba również odróżnić skuteczność metod leczenia od jakości i dostępności systemu opieki. Zbyt późne zgłoszenie się po pomoc, długi czas oczekiwania, brak ciągłości leczenia czy ograniczony dostęp do psychoterapii mogą istotnie wpływać na wyniki terapii.

prof. dr hab. Donata Kurpas · Zakład Metodyki Badań Naukowych, UMW

Najczęściej zadawane pytania