Fakt: Szczepionki nie zawierają mikrochipów umożliwiających śledzenie ludzi

Fakt: Nie ma podstaw, aby twierdzić, że szczepionki zawierają mikrochipy umożliwiające śledzenie ludzi. Twierdzenie o „chipach w szczepionkach” jest przykładem teorii spiskowej i dezinformacji dotyczącej szczepień.

Żeby urządzenie mogło rzeczywiście śledzić człowieka, musi istnieć fizyczny system umożliwiający identyfikację lub przesyłanie informacji. Nie wystarczy samo umieszczenie niewielkiego przedmiotu pod skórą. Potrzebne są m.in. elementy elektroniczne, odpowiednie zasilanie oraz mechanizm komunikacji z zewnętrznym odbiornikiem.

Dlatego określenie „mikrochip” może być mylące. W technologii istnieją bardzo małe układy elektroniczne, ale nie oznacza to, że każdy mikroskopijny element może działać jak GPS czy nadajnik. Lokalizator musi mieć możliwość uzyskania informacji o swojej pozycji i przekazania jej dalej. To zupełnie inna sytuacja niż obecność jakiejkolwiek cząsteczki czy mikroskopijnego materiału w organizmie.

Kotseva i współautorzy przeanalizowali 58 625 artykułów pochodzących z 460 niezweryfikowanych źródeł, obejmujących okres od 1 stycznia 2020 do 31 grudnia 2022. Zidentyfikowali 12 głównych grup narracji dezinformacyjnych, 51 narracji i 44 podnarracje. Wśród teorii spiskowych dotyczących szczepionek znalazło się twierdzenie, że szczepionki mogą służyć do kontrolowania ludzi poprzez wszczepianie mikrochipów.

To ważne rozróżnienie: badanie nie jest badaniem laboratoryjnym zawartości szczepionek. Pokazuje natomiast, że narracja o chipach była rzeczywiście rozpowszechnianym elementem dezinformacji dotyczącej szczepień.

Warto też odróżnić rzeczywiste zdarzenie zdrowotne od jego przyczyny. Jeśli u osoby zaszczepionej wystąpi problem z płodnością, nie można automatycznie uznać szczepienia za przyczynę. W medycynie konieczne jest porównanie częstości danego zdarzenia w odpowiednich grupach i uwzględnienie innych możliwych przyczyn.
Podobny obraz przedstawia analiza Gabarron, Oyemeyi i Wynna, będąca przeglądem systematycznym dezinformacji dotyczącej COVID-19 w mediach społecznościowych. Autorzy zwracają uwagę, że media społecznościowe stały się ważnym kanałem rozpowszechniania fałszywych lub wprowadzających w błąd informacji dotyczących zdrowia i pandemii.

Jeszcze większą skalę zjawiska pokazuje badanie Valizadeh-Haghi i współautorów. Autorzy przeanalizowali 1847 twierdzeń zaklasyfikowanych jako fałszywe, wprowadzające w błąd lub nieprawdziwe, korzystając z bazy Poynter/CoronaVirusFacts obejmującej materiały fact-checkingowe z ponad 70 krajów. 80,1% analizowanych treści pochodziło z mediów społecznościowych, a sam Facebook odpowiadał za 59% ich rozpowszechniania w analizowanym zbiorze.

Oznacza to, że popularność jakiejś informacji w Internecie nie jest dowodem jej prawdziwości. Tysiące udostępnień mogą świadczyć o tym, że przekaz jest emocjonalny, angażujący lub łatwy do powtórzenia, ale nie o tym, że jest zgodny z wiedzą naukową.

Warto również zwrócić uwagę na konstrukcję samej teorii o chipach. Łączy ona kilka rzeczywistych pojęć — rozwój technologii, cyfrową identyfikację, urządzenia medyczne i szczepienia — i tworzy z nich jeden hipotetyczny scenariusz. Problem polega na tym, że z faktu istnienia technologii umożliwiających monitorowanie organizmu nie wynika, że technologia ta została umieszczona w szczepionkach.

Skąd się wziął mit?

Mit o chipach wyrósł z szerszych teorii spiskowych dotyczących pandemii, nowych technologii i szczepień. Peter Katona opisuje COVID-19 jako okres szczególnie intensywnego rozwoju dezinformacji medycznej, któremu sprzyjały nieufność wobec instytucji, konflikty polityczne oraz media społecznościowe. Autor zwraca uwagę, że algorytmy platform społecznościowych mogą wzmacniać treści skrajne i emocjonalne, co ułatwia rozprzestrzenianie teorii spiskowych.

Jednym z charakterystycznych elementów takich narracji jest przypisywanie szczepieniom ukrytego celu. Zamiast pytania „czy szczepionka działa i jakie ma działania niepożądane?” pojawia się założenie, że szczepienie jest częścią tajnego planu kontroli społeczeństwa. W analizie Kotseva i współautorów takie przekazy zostały zaklasyfikowane jako „anti-vax conspiracy theories”, czyli teorie spiskowe dotyczące szczepień. Wśród nich znalazły się m.in. twierdzenia o kontroli ludzi za pomocą mikrochipów, „globalnych elitach” oraz innych rzekomych ukrytych celach szczepień.

Na rozprzestrzenianie takich historii wpływa również sposób funkcjonowania Internetu. Westberry, Palmer i Potter w przeglądzie literatury dotyczącej dezinformacji zdrowotnej wskazują, że media społecznościowe zwiększyły szybkość i skalę rozpowszechniania fałszywych informacji. Szczególnie często dotyczą one chorób, szczepień, żywienia, leków i innych tematów zdrowotnych.

Z kolei Malini i współautorzy, analizując ponad 1,8 mln wiadomości opublikowanych na 248 kanałach antyszczepionkowych w serwisie Telegram w okresie od lipca 2022 do stycznia 2023, wyróżnili pięć charakterystycznych wzorców dezinformacji dotyczącej szczepionek. Jednym z nich były narracje spiskowe, w których szczepienia przedstawiano jako narzędzie podporządkowania ludzi przez globalne korporacje.

Mit o mikrochipach dobrze pasuje do tego schematu. Jest prosty, łatwy do zobrazowania i odwołuje się do bardzo silnej emocji — lęku przed utratą prywatności i kontroli nad własnym życiem.

Najczęściej zadawane pytania

Mit o czipach w szczepionkach nie wytrzymuje zderzenia z fizyką, biologią ani zdrowym rozsądkiem.

Zacznijmy od najprostszej przeszkody: rozmiaru igły. Standardowa igła do szczepień ma średnicę 22–25 G i długość 16–38 mm, w zależności od miejsca podania i masy ciała pacjenta. Światło takiej igły to ułamek milimetra – w sam raz na zawiesinę antygenu, nie na miniaturowy nadajnik z anteną, baterią i procesorem.[1][2] Najmniejsze funkcjonalne czipy RFID produkowane komercyjnie mają rozmiar ziarnka ryżu (ok. 1–2 mm) i i tak nie przejdą przez igłę 25 G bez jej zatkania – a strzykawka, która się zatyka, raczej nie przeszłaby niezauważona przez miliony pielęgniarek na świecie.

Po drugie – skład szczepionek jest jawny, nie tajny. Każdy preparat ma publicznie dostępną ulotkę (FDA, EMA) z pełną listą składników: antygen, adiuwant (np. sole glinu), stabilizatory (żelatyna, sorbitol), konserwanty, śladowe pozostałości pożywek hodowlanych.[3][4][5][6] To żmudna, ale w pełni odtwarzalna chemia – sól fizjologiczna, białka, czasem neomycyna w ilościach śladowych. Żadna z tych substancji nie przewodzi sygnału ani nie zasila obwodu elektronicznego, bo żadna nie jest obwodem elektronicznym.

Po trzecie – nawet gdyby jakiś mikroukład zmieścił się w igle, i tak nie miałby czym się zasilić ani z czym się komunikować wewnątrz mięśnia naramiennego. Układy RFID wymagają zewnętrznego czytnika w bliskiej odległości (centymetry), a aktywne nadajniki – baterii, która by się rozładowała zanim ktokolwiek zdążyłby kogokolwiek „śledzić”. Ciało ludzkie to słony, wilgotny, ciepły ekosystem – fatalne środowisko dla elektroniki, świetne dla limfocytów.

To właśnie limfocyty, a nie elektronika, są prawdziwym „oprogramowaniem” szczepionki. Antygen wychwytywany jest przez komórki dendrytyczne, prezentowany limfocytom T i B w węźle chłonnym, co prowadzi do powstania przeciwciał i komórek pamięci.[7][8][9][10] To cała „magia” szczepionki – immunologiczna, nie cybernetyczna.

Przekonania o mikroczipach łączą się często z lękiem przed inwigilacją cyfrową i nieufnością instytucjonalną, a nie z realną analizą techniczną – w USA w szczytowym momencie pandemii nawet jedna piąta badanych deklarowała taką wiarę, choć w bardziej szczegółowych analizach odsetek osób akceptujących skrajne, „nieprawdopodobne” teorie (czipy, kontrola umysłu) okazuje się niewielki i wyraźnie oddzielony od bardziej umiarkowanej nieufności wobec władz.[11][12][13][14] Jeśli ktoś naprawdę chciałby kogoś „zaczipować” do śledzenia, o wiele prościej (i taniej) zrobiłby to przez smartfon, który i tak nosi się dobrowolnie w kieszeni – nie przez wstrzyknięcie w mięsień naramienny preparatu, którego skład każdy może zweryfikować.