Fakt: Szczepienie przeciw HPV jest skuteczne i ma dobrze udokumentowany profil bezpieczeństwa

Fakt: Szczepionki przeciw HPV są skuteczne w zapobieganiu zakażeniom typami HPV objętymi szczepionką i chorobom z nimi związanym, a dostępne dane wskazują na korzystny profil bezpieczeństwa.

HPV jest bardzo częstym wirusem. Niektóre jego typy mogą powodować brodawki, ale część typów wysokiego ryzyka jest związana z rozwojem nowotworów, w tym raka szyjki macicy. Dlatego szczepienie przeciw HPV jest formą profilaktyki przeciwnowotworowej, a nie jedynie ochroną przed „zwykłą infekcją”.

Szczepionki przeciw HPV nie są szczepionkami leczniczymi — ich zadaniem jest zapobieganie zakażeniu, a nie usuwanie istniejącej infekcji. Z tego powodu największą korzyść daje szczepienie przed ekspozycją na HPV. Nie oznacza to jednak, że osoba, która miała już kontakt z wirusem, automatycznie nie odniesie żadnej korzyści ze szczepienia – będzie chroniona przed kolejnymi zakażeniami. Zakres potencjalnej ochrony zależy m.in. od wieku i wcześniejszej ekspozycji na poszczególne typy wirusa.

Skuteczność szczepionek została potwierdzona zarówno w badaniach klinicznych, jak i w kolejnych analizach prowadzonych po wprowadzeniu szczepień do programów populacyjnych. W przeglądzie dotyczącym globalnego wpływu szczepień przeciw HPV wskazano, że w randomizowanych badaniach klinicznych skuteczność w zapobieganiu zmianom przedrakowym wysokiego stopnia i nowotworami wywołanym przez typy HPV objęte szczepionką wynosiła 90% lub więcej u kobiet wcześniej niezakażonych tymi typami wirusa.

W przypadku osób żyjących z HIV również nie potwierdzono tezy o niebezpieczeństwie szczepionki. Metaanaliza 24 badań obejmujących 7507 uczestników wykazała, że odsetki serokonwersji dla HPV-6, -11, -16 i -18 przekraczały 90%. W porównaniu z grupami placebo ryzyko działań niepożądanych nie różniło się istotnie, z wyjątkiem częstszych reakcji w miejscu wstrzyknięcia. Autorzy ocenili szczepionkę jako bezpieczną i immunogenną również w tej grupie pacjentów.

Podobne wnioski płyną z przeglądów dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności szczepień HPV w populacji ogólnej. Przegląd obejmujący dane dotyczące szczepionek profilaktycznych określa ich profil bezpieczeństwa jako bardzo dobry, a ich skuteczność jako wysoką.

Warto przy tym zachować właściwe proporcje. „Bezpieczna” nie oznacza „pozbawiona jakichkolwiek działań niepożądanych”. Po szczepieniu mogą wystąpić m.in. ból, zaczerwienienie lub obrzęk w miejscu wkłucia, a także objawy ogólne takie jak gorączka, ból głowy i mięśni. Zdarzają się omdlenia w czasie procedury szczepienia (a czasem nawet przed iniekcją), zwykle o podłożu emocji i stresu. Istotą oceny bezpieczeństwa nie jest więc pytanie, czy jakiekolwiek działanie niepożądane kiedykolwiek wystąpiło, lecz jak często występuje, jak jest ciężkie i czy rzeczywiście pozostaje w związku przyczynowym ze szczepieniem.

Dostępne dane nie potwierdzają również popularnego argumentu, że szczepienie przeciw HPV powoduje poważne, powszechne problemy zdrowotne, które miałyby przewyższać korzyści z profilaktyki. Przeglądy poświęcone kontrowersjom wokół szczepień HPV wskazują, że wiele zarzutów dotyczących ich bezpieczeństwa i skuteczności było przedmiotem szczegółowej oceny naukowej, a dostępne dowody nie potwierdzają najczęściej powtarzanych obaw.

Skąd się wziął mit?

Kontrowersje wokół szczepienia przeciw HPV pojawiły się już po jego wprowadzeniu i dotyczą kilku różnych kwestii: bezpieczeństwa, skuteczności, wieku szczepienia, wpływu na zachowania seksualne oraz zasadności szczepienia przeciw infekcji przenoszonej głównie drogą kontaktów seksualnych.

Jednym ze źródeł nieufności jest fakt, że szczepienie przeciw HPV podaje się często dzieciom i nastolatkom, czyli osobom, które zwykle nie mają jeszcze kontaktu z wirusem. Dla części rodziców może to być intuicyjnie trudne do zaakceptowania. Z punktu widzenia profilaktyki jest to jednak zaleta: szczepienie ma przygotować organizm zanim dojdzie do ekspozycji na HPV.

Innym źródłem mitu jest mylenie zdarzenia występującego po szczepieniu ze zdarzeniem spowodowanym przez szczepienie. Jeśli objaw lub choroba pojawia się po podaniu szczepionki, nie oznacza to automatycznie związku przyczynowego. W populacji nastolatków i młodych dorosłych różne problemy zdrowotne mogą pojawić się niezależnie od szczepienia. Dlatego bezpieczeństwo szczepionek ocenia się na podstawie kontrolowanych badań oraz danych z dużych populacji, a nie pojedynczych historii.

Na postawy wobec szczepień wpływa także sposób przekazywania informacji. Systematyczny przegląd 103 publikacji dotyczących Europy wykazał, że wśród najczęściej zgłaszanych przyczyn wahania wobec szczepienia HPV znajdowały się obawy dotyczące możliwych działań niepożądanych, niewystarczająca jakość lub ilość informacji oraz brak zaufania do władz zdrowotnych i pracowników ochrony zdrowia.

Oznacza to, że samo istnienie obaw nie jest dowodem na to, że szczepionka jest niebezpieczna. Jest natomiast sygnałem, że pacjent potrzebuje jasnej informacji: co dokładnie wiadomo o korzyściach, jakie działania niepożądane są możliwe i jak często występują.

Najczęściej zadawane pytania

Szczepienia przeciw HPV są jednymi najlepiej przebadanych szczepień (Henschke et al., 2025), mimo to stały się celem dezinformacji realnie zwiększającej liczbę nowotworów zgonów. Przykłady ilustrujące to najlepiej pochodzą Danii Japonii, gdzie medialne kampanie oparte na fałszywych doniesieniach NOP doprowadziły do gwałtownego spadku wyszczepialności – Japonii >70% do <1%, Danii ponad 50%. Szacuje się, że konsekwencją  będzie nawet 25 tys. dodatkowych zachorowań ponad 5 tys. zgonów Japonii oraz ok. 180 dodatkowych przypadków raka szyjki macicy 45 zgonów Danii (Simms et al., 2020)(Hansen  et al., 2020). Podobny kryzys obserwowano wielu krajach. We Wrocławiu, gdzie od 2010 r. realizowano program szczepień przeciw HPV, 2015/2016 r. wyszczepialność spadła >80% do ok. 60%. Dzięki celowanej edukacji, komunikacji opartej na naukach behawioralnych udało się częściowo odbudować zaufanie powrócić do poziomu ok. 72% wyszczepialności (Ludwikowska et al., 2019). Wrocław dzięki wdrożeniu platformy Custom Med programie „Wrocław się Szczepi” jest modelowym miastem wykorzystującym nowoczesne technologie nauki behawioralne przeciwdziałaniu dezinformacji dotyczącej szczepieniom, tym przeciw HPV.