Fakt: Suplementy i zioła mogą powodować działania niepożądane i wchodzić w interakcje z lekami

Fakt: Suplementy i zioła mogą powodować działania niepożądane i wchodzić w interakcje z lekami

Zioła i suplementy nie są jedną grupą o jednakowym profilu bezpieczeństwa. Ich działanie zależy od składu, dawki, jakości preparatu, czasu stosowania oraz sytuacji osoby, która je przyjmuje. Niektóre produkty są dobrze tolerowane, inne mogą wywoływać działania niepożądane lub zmieniać działanie leków.

Do interakcji może dojść na kilka sposobów. Preparat może wpływać na wchłanianie leku, jego rozkład w wątrobie, transport w organizmie albo wydalanie. W efekcie stężenie leku może się obniżyć i leczenie będzie mniej skuteczne albo wzrosnąć, zwiększając ryzyko działań niepożądanych.

Nie każda potencjalna interakcja jest równie dobrze udowodniona

W przeglądzie systematycznym obejmującym zioła i suplementy opisano 1491 par możliwych interakcji z lekami. Najwięcej dotyczyło m.in. dziurawca, magnezu, wapnia, żelaza i miłorzębu, ale nie można zakładać, że inne zioła są bezpieczne w połączeniu z lekami.

Dziurawiec pokazuje, że „naturalny” preparat może zmieniać leczenie, wpływając na enzymy i białka transportujące leki. Może przez to przyspieszać usuwanie niektórych substancji z organizmu i obniżać ich stężenie. Znane są istotne kliniczne interakcje tej rośliny m.in. z cyklosporyną, warfaryną i innymi lekami.

Badania kliniczne i opisy przypadków pokazują również, że interakcja z preparatem ziołowym może prowadzić zarówno do osłabienia skuteczności leczenia, jak i do wystąpienia toksyczności.

Suplementy mogą też powodować własne działania niepożądane

Ryzyko nie ogranicza się do interakcji. Suplement lub preparat ziołowy może sam powodować działania niepożądane. Ich rodzaj zależy od produktu i osoby stosującej preparat. Szczególnej ostrożności wymagają osoby przewlekle chore, przyjmujące wiele leków, kobiety w ciąży, dzieci i osoby starsze.

Dobrze widać to również na przykładzie probiotyków. Są one na ogół dobrze tolerowane przez większość zdrowych osób, ale nie oznacza to, że są jednakowo bezpieczne dla wszystkich. Ciężkie powikłania opisywano przede wszystkim u wybranych osób ciężko chorych lub z istotnymi czynnikami ryzyka.

Dlatego lekarz lub farmaceuta powinien wiedzieć o wszystkich stosowanych suplementach, preparatach ziołowych i witaminach. Jest to szczególnie ważne przed rozpoczęciem nowego leku lub zabiegiem oraz wtedy, gdy pacjent przyjmuje kilka leków jednocześnie.

Skąd się wziął mit?

Produkty określane jako „naturalne” często kojarzą się z czymś łagodnym i bezpiecznym, a suplementy są łatwo dostępne bez recepty, także poza aptekami. To może tworzyć wrażenie, że nie mają istotnego działania biologicznego. Tymczasem część preparatów zawiera substancje czynne, które mogą wpływać na organizm i działanie leków; dodatkowo wiedza o wielu potencjalnych interakcjach pozostaje niepełna.

W praktyce często spotykamy pacjentów, którzy informują lekarza lub farmaceutę o przyjmowanych lekach, ale pomijają suplementy diety i preparaty ziołowe, nie traktując ich jako istotnego elementu farmakoterapii. Tymczasem nawet powszechnie stosowane preparaty, takie jak wspomniany dziurawiec czy miłorząb, mogą zmieniać działanie leków i wpływać na skuteczność i bezpieczeństwo leczenia. Dlatego warto przyjąć prostą zasadę: lekarz i farmaceuta powinni wiedzieć o wszystkich stosowanych preparatach, niezależnie od tego, czy są dostępne na receptę czy bez recepty.

dr Artur Owczarek

Pytania i odpowiedzi