Fakt: Pozytywne nastawienie może pomagać w chorobie, ale nie decyduje o wyleczeniu raka

Fakt: Pozytywne nastawienie może pomagać w chorobie, ale nie decyduje o wyleczeniu raka

O rokowaniu w chorobie nowotworowej decyduje wiele czynników: rodzaj nowotworu, jego zaawansowanie, cechy biologiczne, stan zdrowia pacjenta oraz dostępność i skuteczność leczenia. Nie ma podstaw, aby uzależniać wyleczenie od tego, czy chory jest optymistą, ma „silną wolę” albo wystarczająco mocno „walczy”.

Badania nad sposobami radzenia sobie z rakiem prowadzone są od wielu lat. W przeglądzie systematycznym dotyczącym m.in. „ducha walki”, bezradności, zaprzeczania i unikania, większość badań nie wykazała, aby taki styl radzenia sobie wpływał na przeżycie lub ryzyko nawrotu.

Co z badaniami nad optymizmem?

Nowsze badania obserwacyjne pokazują, że większy dobrostan, optymizm i pozytywne emocje mogą być związane z dłuższym przeżyciem. W dużej metaanalizie taki związek był statystycznie istotny. Nie oznacza to jednak, że samo pozytywne myślenie wydłuża życie.

Osoby w lepszym stanie zdrowia mogą czuć się lepiej psychicznie, a na samopoczucie i rokowanie mogą jednocześnie wpływać inne czynniki. Dlatego danych obserwacyjnych nie można interpretować jako dowodu, że „silna wola” leczy nowotwór.

Wsparcie psychologiczne ma znaczenie

Odrzucenie mitu o „sile woli” nie oznacza, że stan psychiczny pacjenta jest nieważny. Badania pokazują, że profesjonalne interwencje psychologiczne mogą poprawiać jakość życia, dobrostan, poczucie sensu i optymizm oraz zmniejszać lęk, depresję i poczucie beznadziejności.

Najnowsze dane wskazują też, że ustrukturyzowane interwencje psychospołeczne prowadzone równolegle z leczeniem, mogą wiązać się z niewielką poprawą przeżycia. Wyniki nie są jednak jednakowe we wszystkich badaniach, a pewność dowodów oceniono jako umiarkowaną. Co najważniejsze, były to konkretne interwencje kliniczne – m.in. psychoedukacja, terapia poznawczo-behawioralna i wsparcie społeczne – a nie samo „pozytywne myślenie”.

Pacjent ma prawo do trudnych emocji

Lęk, smutek, złość czy zwątpienie są naturalnymi reakcjami na chorobę. Nie świadczą o tym, że pacjent nie „walczy”, ani że jest odpowiedzialny za przebieg choroby.

Presja, by zachowywać optymizm bez względu na sytuację, może być dodatkowym obciążeniem. Szczególnie krzywdzące jest sugerowanie, że niepowodzenie leczenia wynikało z braku wiary, niewłaściwego nastawienia czy niewystarczającej determinacji. Wyniku leczenia nie można sprowadzać do charakteru ani emocji pacjenta.

Skąd się wziął mit?

Chorobę nowotworową często opisuje się jako „walkę”, którą można „wygrać” dzięki determinacji. Taki język daje poczucie sprawczości, ale może też sugerować, że wynik leczenia zależy od charakteru pacjenta. Mit wzmacniają osobiste historie osób przekonanych, że wyzdrowiały dzięki pozytywnemu myśleniu, choć na ich podstawie nie można oddzielić wpływu nastawienia od leczenia i biologii choroby.

Sama silna wola i pozytywne nastawienie nie są w stanie wyleczyć pacjenta z choroby nowotworowej bez leczenia farmakologicznego, operacyjnego bądź innego ściśle onkologicznego. Natomiast aktywne zaangażowanie psychiczne w walkę z chorobą jest bardzo ważne i pomaga pacjentowi radzić sobie z wyzwaniami emocjonalnymi, lękowymi czy niejednokrotnie depresją. Biologia nowotworu i przebieg tego procesu są niezależne od woli pacjenta i jego nastawienia. Niezaprzeczalnie bardzo ważną rolę w procesie leczenia onkologicznego odgrywa wsparcie psychologiczne, które pomaga przezwyciężyć lęk, depresyjny nastrój, podjąć większą aktywność czy poprawić jakość życia. Pacjenci uczą się radzić sobie z chorobą i jej skutkami, aktywnie angażują się w walkę z nowotworem, co może przyczynić się do poprawy. Jednak żadne badanie naukowe nie udowodniło, że człowiek może kontrolować przebieg choroby nowotworowej za pomocą umysłu. Jeżeli pacjent ignoruje konwencjonalną terapię to jest to szkodliwe.

lek. Izabella Dębicka

Pytania i odpowiedzi