Fakt: Nie umiesz zrobić usta-usta? Zacznij uciskać klatkę piersiową

Mit: Bez oddechów usta-usta resuscytacja nie ma sensu

dr Paweł Gawłowski, MBA

Centrum Symulacji Medycznej UMW

W skrócie

Ten mit może być niebezpieczny, ponieważ obawa przed wykonaniem oddechów ratowniczych może sprawić, że świadek zdarzenia w ogóle nie rozpocznie resuscytacji. Jeśli dorosły nagle upada, nie reaguje i nie oddycha prawidłowo, osoba nieprzeszkolona albo taka, która nie potrafi lub nie chce wykonywać oddechów ratowniczych, powinna rozpocząć uciskanie klatki piersiowej i wykonywać je bez zbędnych przerw.

Same uciśnięcia nie zastępują w każdej sytuacji pełnej RKO, jednak podtrzymują przepływ krwi przez najważniejsze narządy, w tym mózg i serce. Dlatego mogą realnie zwiększać szansę poszkodowanego na przeżycie. Najgorszym rozwiązaniem jest niepodjęcie żadnego działania.

Fakt: Same uciśnięcia klatki piersiowej mogą ratować życie.

W nagłym zatrzymaniu krążenia serce przestaje skutecznie pompować krew. Mózg i inne narządy bardzo szybko przestają otrzymywać wystarczającą ilość tlenu. Dlatego nie należy zwlekać z rozpoczęciem pomocy.

Jeżeli osoba dorosła nie reaguje i nie oddycha prawidłowo, należy wezwać pomoc i rozpocząć RKO.

Klatkę piersiową należy uciskać na środku klatki piersiowej, z częstością 100–120 uciśnięć na minutę, na głębokość około 5–6 cm, pozwalając klatce piersiowej na pełny powrót do wyjściowego położenia po każdym uciśnięciu.

Jeśli dostępny jest automatyczny defibrylator zewnętrzny (AED), należy go jak najszybciej użyć i wykonywać jego polecenia.

Brak oddechów nie oznacza braku pomocy

Standardowa RKO u osoby dorosłej wykonywana przez świadka, który jest przeszkolony, potrafi i chce wykonywać oddechy ratownicze, obejmuje 30 uciśnięć klatki piersiowej i 2 oddechy ratownicze.

Jeśli jednak świadek nie jest przeszkolony, nie potrafi lub nie chce wykonywać oddechów, nie powinien z tego powodu rezygnować z resuscytacji. ERC 2025 zaleca w takiej sytuacji prowadzenie RKO poprzez ciągłe uciskanie klatki piersiowej.

Badania dotyczące pozaszpitalnego nagłego zatrzymania krążenia wskazują, że RKO prowadzona przez świadków wyłącznie poprzez uciskanie klatki piersiowej jest skuteczną strategią postępowania, szczególnie gdy alternatywą byłoby niepodjęcie resuscytacji.

Najważniejszy komunikat dla świadka zdarzenia jest więc prosty: jeśli nie wykonujesz oddechów ratowniczych, nadal uciskaj klatkę piersiową.

Kiedy oddechy ratownicze są szczególnie ważne?

Oddechy ratownicze nie stały się niepotrzebnym elementem RKO. Mają szczególne znaczenie w zatrzymaniu krążenia związanym z niedotlenieniem. Dotyczy to przede wszystkim dzieci oraz osób po utonięciu.

U dzieci mechanizm prowadzący do zatrzymania krążenia często różni się od typowego nagłego zatrzymania krążenia u dorosłych. Dlatego w algorytmie pediatrycznym ERC 2025 szczególną rolę odgrywa wentylacja. Resuscytację rozpoczyna się od 5 oddechów ratowniczych, a następnie przechodzi do uciskania klatki piersiowej i kontynuuje RKO.

Osoby specjalnie przeszkolone w pediatrycznym BLS (PBLS) stosują następnie stosunek 15 uciśnięć do 2 oddechów, natomiast osoby bez takiego poziomu przeszkolenia mogą stosować 30:2.

Podobnie w przypadku utonięcia głównym problemem jest niedotlenienie. Jeżeli osoba po wydobyciu z wody nie reaguje i nie oddycha, ERC 2025 zaleca, jeśli jest to możliwe i bezpieczne, rozpoczęcie od 5 oddechów ratowniczych, a następnie prowadzenie standardowej RKO.

Jednocześnie również w tych sytuacjach obawa przed wykonaniem oddechów nie powinna prowadzić do całkowitego zaniechania pomocy.

Skąd wziął się mit?

Przez wiele lat RKO kojarzono przede wszystkim z połączeniem uciskania klatki piersiowej i oddechów usta-usta. W efekcie oba działania zaczęły być postrzegane jako nierozłączne.

Dla części świadków właśnie konieczność wykonywania oddechów ratowniczych może jednak stanowić barierę. Obawa przed bezpośrednim kontaktem, zakażeniem albo nieprawidłowym wykonaniem oddechów może powodować zwlekanie z rozpoczęciem pomocy.

Nie potrafisz lub nie chcesz wykonywać oddechów? Nie rezygnuj z RKO — uciskaj klatkę piersiową.

„Najprościej zapamiętać: jeśli dorosły nie reaguje i nie oddycha prawidłowo, trzeba rozpocząć RKO. Jeżeli nie umiesz lub nie chcesz wykonywać oddechów ratowniczych — uciskaj klatkę piersiową bez zbędnych przerw. Jeśli jesteś przeszkolony i potrafisz wykonywać oddechy, prowadź RKO 30:2. U dzieci oraz w zatrzymaniu krążenia związanym z niedotlenieniem, np. po utonięciu, oddechy ratownicze mają szczególne znaczenie — resuscytację rozpoczyna się od 5 oddechów.”

dr n. o zdr. Paweł Gawłowski, MBA

Najczęściej zadawane pytania

Nie. Jeżeli u dorosłego z nagłym zatrzymaniem krążenia nie potrafisz lub nie chcesz wykonywać oddechów ratowniczych, rozpocznij uciskanie klatki piersiowej. ERC 2025 zaleca osobom nieprzeszkolonym prowadzenie RKO opartej na samych uciśnięciach.

Tak. RKO oparta na samych uciśnięciach jest uznaną metodą pomocy udzielanej przez świadków dorosłym z nagłym zatrzymaniem krążenia, szczególnie jeśli świadek nie potrafi lub nie chce wykonywać oddechów ratowniczych.

Z częstością 100–120 razy na minutę. U osoby dorosłej klatkę piersiową należy uciskać na głębokość około 5–6 cm, minimalizować przerwy i pozwalać klatce piersiowej na pełny powrót po każdym uciśnięciu.

Nie. Jeżeli świadek jest przeszkolony, potrafi i chce je wykonywać, u dorosłego powinien prowadzić RKO w stosunku 30:2. Oddechy są szczególnie ważne w zatrzymaniu krążenia związanym z niedotlenieniem, przede wszystkim u dzieci oraz po utonięciu.

Nie rezygnuj z pomocy. Wezwij zespół ratownictwa medycznego, rozpocznij uciskanie klatki piersiowej i wykonuj polecenia dyspozytora medycznego. Jeżeli dostępny jest AED, jak najszybciej go użyj.

Bibliografia

[1] Smyth MA, van Goor S, Hansen CM, Fijačko N, Nakagawa NK, Raffay V, et al. European Resuscitation Council Guidelines 2025 Adult Basic Life Support. Resuscitation. 2025;215(Suppl 1):110771. https://doi.org/10.1016/j.resuscitation.2025.110771
[2] Djakow J, Turner NM, Skellett S, Buysse CMP, Cardona F, de Lucas N, et al. European Resuscitation Council Guidelines 2025 Paediatric Life Support. Resuscitation. 2025;215(Suppl 1):110767. doi:10.1016/j.resuscitation.2025.110767.
[3] Lott C, Karageorgos V, Abelairas-Gomez C, Alfonzo A, Bierens J, Cantellow S, et al. European Resuscitation Council Guidelines 2025 Special Circumstances in Resuscitation. Resuscitation. 2025;215(Suppl 1):110753. doi:10.1016/j.resuscitation.2025.110753.
[4] Svensson L, Bohm K, Castrén M, Pettersson H, Engerström L, Herlitz J, Rosenqvist M. Compression-only CPR or standard CPR in out-of-hospital cardiac arrest. N Engl J Med. 2010;363(5):434–442. doi:10.1056/NEJMoa0908991.
[5] Hüpfl M, Selig HF, Nagele P. Chest-compression-only versus standard cardiopulmonary resuscitation: a meta-analysis. Lancet. 2010;376(9752):1552–1557. doi:10.1016/S0140-6736(10)61454-7.
[6] Riva G, Ringh M, Jonsson M, Svensson L, Herlitz J, Claesson A, et al. Survival in out-of-hospital cardiac arrest after standard cardiopulmonary resuscitation or chest compressions only before arrival of emergency medical services. Circulation. 2019;139(23):2600–2609. doi:10.1161/CIRCULATIONAHA.118.038179.