Fakt: Nie każdą gorączkę trzeba natychmiast obniżać

Fakt: Gorączka nie zawsze wymaga natychmiastowego obniżenia

Gorączka jest częścią reakcji organizmu na infekcję lub stan zapalny. Czasem podwyższenie temperatury ciała jest korzystne, np. w walce z wirusami, a czasem to efekt dysregulacji organizmu, np. w udarze cieplnym. Zawsze jest sygnałem, że coś się dzieje w naszym ciele Jednak nie każda podwyższona temperatura wymaga natychmiastowego obniżenia. Poza ekstremalnymi sytuacjami t.j. dziecko uwięzione w samochodzie w upalny dzień, sama w sobie gorączka nie jest groźna.

Badania z udziałem gorączkujących dorosłych nie wykazały, aby rutynowe obniżanie temperatury zmniejszało ryzyko poważnych powikłań lub śmierci. Wyniki te dotyczą głównie pacjentów hospitalizowanych, ale potwierdzają, że obniżanie temperatury nie poprawia automatycznie przebiegu choroby.

Kiedy podać lek przeciwgorączkowy?

Nie ma jednej temperatury, przy której należy podać lek. Można go zastosować, gdy gorączka powoduje:

• ból głowy lub mięśni,
• dreszcze i rozbicie,
• wyraźny dyskomfort,
• trudność w odpoczynku lub zasypianiu.

Jeśli po leku chory czuje się lepiej, pije i odpoczywa, nie trzeba dążyć do uzyskania temperatury 36,6°C.

Spadek temperatury nie oznacza jednak, że choroba ustąpiła ani nie oznacza automatycznie, że choroba jest łagodna. Lek łagodzi objawy, ale nie usuwa ich przyczyny – te bywają różne.

Gorączka u dzieci

U dzieci leki obniżające temperaturę stosuje się przede wszystkim wtedy, gdy gorączka powoduje wyraźny dyskomfort. Leków nie należy podawać wyłącznie po to, aby obniżyć temperaturę.

Dawkę dobiera się do masy ciała i podaje zgodnie z ulotką lub zaleceniem lekarza W gorączce rutynowe łączenie leków nie jest zalecane, natomiast w leczeniu bólu jednoczesne zastosowanie paracetamolu i ibuprofenu może być elementem zwiększającym skuteczność. Naprzemienne stosowanie można rozważyć gdy:

• po prawidłowej dawce pierwszego leku dziecko nadal wyraźnie cierpi;
• dyskomfort powraca, zanim można podać kolejną dawkę tego samego leku;
• drugi lek nie jest przeciwwskazany;
• opiekun otrzymał jednoznaczny, zapisany harmonogram.

Ibuprofen może nieco skuteczniej niż paracetamol obniżać temperaturę i łagodzić ból w pierwszej dobie, ale nie można go stosować u dzieci młodszych niż 3 miesiące. Oba leki mają zbliżony profil bezpieczeństwa przy krótkim stosowaniu, ale dane dotyczące najmłodszych niemowląt i dłuższego leczenia są ograniczone.

U dzieci starszych niż sześć miesięcy sama wysokość temperatury nie pozwala ocenić, czy choroba jest poważna. Ważniejsze są zachowanie dziecka, oddychanie, nawodnienie, kontakt z otoczeniem i objawy towarzyszące. U dzieci młodszych niż 6 miesięcy wysokość temperatury też nie pozwala ocenić czy choroba jest łagodna czy poważna, ale z uwagi na wiek i większe ryzyko cięższych zakażeń (m.in. dlatego, że nie zdążyły jeszcze przyjąć podstawowych dawek szczepień) – każdą gorączkę traktuje się z większą ostrożnością.

Temperatura co najmniej 38°C u niemowlęcia poniżej trzeciego miesiąca życia wymaga pilnej konsultacji lekarskiej, nawet jeśli dziecko nie wygląda na ciężko chore.

Z lekarzem należy się skontaktować również wtedy, gdy gorączka u dziecka utrzymuje się co najmniej pięć dni. Przedłużająca się gorączka wiąże się z większym ryzykiem poważnego zakażenia i innych chorób wymagających diagnostyki. Sama długość gorączki nie przesądza jednak o rozpoznaniu – konieczna jest ocena stanu dziecka.

Kiedy trzeba pilnie szukać pomocy?

Niezależnie od wysokości temperatury pilnej oceny wymagają:

• trudności w oddychaniu (szybki oddech przypomianjacy ziajanie pieska, wysiłek przy oddychaniu i mocna praca mięśni by zaczerpywać tchu) lub sinienie,
• zaburzenia świadomości, trudność w obudzeniu, zasypianie w nienaturalnych okolicznościach, np. w czasie zabawy, jedzenia, rozmowy lub wyraźnie zaburzony kontakt,
• drgawki,
• sztywność karku lub silny ból głowy,
• wysypka, która nie blednie pod uciskiem,
• objawy znacznego odwodnienia, np. bardzo mała ilość moczu, rzadkie oddawanie moczu
• silny ból w klatce piersiowej lub brzucha,
• powtarzające się wymioty,
• szybkie pogarszanie się stanu chorego.

Wcześniejszej konsultacji mogą wymagać także kobiety w ciąży, osoby starsze, pacjenci z istotnymi chorobami przewlekłymi oraz osoby z obniżoną odpornością.

Gorączka i przegrzanie to nie to samo

Przegrzanie, czyli hipertermia, pojawia się, gdy organizm nie jest w stanie oddać nadmiaru ciepła, np. podczas upału, intensywnego wysiłku albo pobytu w nagrzanym samochodzie. Udar cieplny jest stanem zagrożenia życia i wymaga natychmiastowego wezwania pomocy oraz szybkiego chłodzenia organizmu.

Skąd się wziął mit?

Gorączka budzi lęk, ponieważ można ją łatwo zmierzyć i obserwować. Cyfra na termometrze daje poczucie, że trzeba natychmiast działać, choć nie mówi sama w sobie, jak ciężka jest choroba.

Mit wzmacnia również szybka poprawa samopoczucia po podaniu leku. Zmniejszenie bólu oraz łatwiejsze zasypianie są ważną ulgą, ale nie oznaczają, że lek usunął przyczynę choroby.

Wysokość gorączki nie odzwierciedla ciężkości choroby. Łagodna infekcja może powodować temperaturę około 40–41°C, natomiast ciężkie zakażenie może przebiegać z niewielką gorączką lub bez niej. Zależy to od indywidualnej odpowiedzi organizmu, wieku, sprawności układu odpornościowego, chorób współistniejących i przyjmowanych leków. Dlatego o stanie chorego znacznie więcej mówią jego zachowanie, kontakt, oddychanie, nawodnienie oraz objawy towarzyszące niż cyfra na termometrze.

Gorączka w przebiegu infekcji, nawet bardzo wysoka, sama w sobie nie powoduje uszkodzenia mózgu ani innych narządów. Organizm nadal kontroluje temperaturę, podnosząc jej docelowy poziom jak ustawienie termostatu. Temperaturę około 41°C warto potwierdzić i ocenić stan chorego, ale sama wartość nie przesądza o ciężkości zakażenia. Inaczej jest w hipertermii, na przykład w udarze cieplnym, gdy regulacja temperatury zawodzi i przegrzanie rzeczywiście może uszkadzać organizm.

Podobnie reakcja na lek przeciwgorączkowy nie jest testem ciężkości choroby. Zależy od dawki, czasu podania, wchłaniania, wymiotów, nawodnienia oraz indywidualnego metabolizmu. Lek może obniżyć temperaturę, tylko zahamować jej dalszy wzrost albo zadziałać słabiej, niezależnie od przyczyny infekcji.

U części dzieci gorączka może wywołać drgawki gorączkowe. Typowy, krótki napad wygląda niepokojąco, ale nie uszkadza mózgu, nie oznacza padaczki i nie świadczy o ciężkości zakażenia. Może wystąpić również przy umiarkowanej temperaturze, a podawanie leków przeciwgorączkowych nie zapobiega mu skutecznie.

Dr Kamila Ludwikowska

Najczęściej zadawane pytania