Fakt: Lekka infekcja nie jest przeciwwskazaniem do szczepienia

Fakt: Lekka infekcja nie jest przeciwwskazaniem do szczepienia

Łagodne objawy infekcji nie oznaczają automatycznie, że szczepienie trzeba przełożyć. Jeśli dziecko czuje się dobrze, lekka infekcja nie jest przeciwwskazaniem do szczepienia. Inaczej jest, gdy choroba wyraźnie pogarsza jego stan – wtedy szczepienie może zostać czasowo odroczone. Rodzic nie musi podejmować tej decyzji sam: możliwość wykonania szczepienia ocenia się podczas kwalifikacji.

Co oznacza „lekka infekcja”?

Lekka infekcja to taka, przy której dziecko ma niewielkie objawy, np. katar, lekki kaszel czy ból gardła, ale poza tym czuje się dobrze, jest aktywne, pije i funkcjonuje podobnie jak zwykle. Same w sobie przeciwwskazaniem do szczepienia nie są także łagodna biegunka czy zapalenie ucha środkowego. Ważniejsze od samej nazwy choroby jest to, jak dziecko ją przechodzi.

A co z gorączką?

Gorączka nie oznacza automatycznie, że dziecka nie można zaszczepić. Nie ma jednej wartości temperatury, która stanowi uniwersalną granicę: poniżej szczepimy, a powyżej zawsze odkładamy szczepienie. Niewielka gorączka może towarzyszyć łagodnej infekcji i sama w sobie nie jest przeciwwskazaniem do szczepienia. Znaczenie mają również pozostałe objawy, przebieg choroby i stan ogólny dziecka. Dlatego sama liczba na termometrze nie powinna decydować o odwołaniu szczepienia.

Kiedy przyjść na szczepienie, a kiedy je przełożyć?

Jeżeli dziecko ma niewielki katar, lekki kaszel lub inne łagodne objawy i czuje się dobrze, nie warto samodzielnie odwoływać wizyty. Najlepiej zgłosić się na zaplanowaną kwalifikację. Jeżeli natomiast dziecko jest wyraźnie chore, jego stan ogólny jest pogorszony, objawy są nasilone albo aktualna choroba wymaga przede wszystkim diagnostyki lub leczenia, szczepienie może zostać czasowo odroczone. W zaleceniach taką sytuację określa się jako umiarkowaną lub ciężką ostrą chorobę. Może ona przebiegać zarówno z gorączką, jak i bez niej. Odroczenie szczepienia nie oznacza, że szczepionka byłaby w takiej sytuacji z zasady niebezpieczna. Pozwala przede wszystkim skupić się na aktualnej chorobie oraz uniknąć nakładania się jej objawów na ewentualne objawy po szczepieniu. O możliwości wykonania szczepienia decyduje lekarz, po ocenie aktualnego stanu zdrowia dziecka oraz przeciwwskazań i środków ostrożności właściwych dla danej szczepionki.

Czy szczepionka zadziała, jeśli dziecko jest lekko chore?

Łagodna infekcja nie jest uznawana za powód do obaw o prawidłową odpowiedź na szczepienie. Nie trzeba więc czekać, aż całkowicie zniknie ostatni ślad kataru czy sporadyczny kaszel, jeśli dziecko czuje się dobrze i podczas kwalifikacji nie stwierdzono powodów do odroczenia szczepienia.

A co ze szczepieniem przeciw grypie?

Lekka infekcja nie wyklucza szczepienia przeciw grypie. W przypadku dzieci znaczenie może mieć jednak rodzaj szczepionki. Szczepionki nieżywe podaje się we wstrzyknięciu. Dostępna jest również żywa atenuowana szczepionka przeciw grypie – LAIV – podawana do nosa. Nie ma zasady, że szczepionka donosowa jest zawsze lepsza od podawanej we wstrzyknięciu lub odwrotnie. Wybór zależy m.in. od wieku i stanu zdrowia dziecka oraz przeciwwskazań i środków ostrożności właściwych dla konkretnego preparatu. Szczepionka donosowa jest szczepionką żywą, dlatego nie jest odpowiednia dla każdego dziecka. Nie stosuje się jej m.in. u dzieci z niektórymi zaburzeniami odporności. W przypadku astmy lub nawracających świstów możliwość jej zastosowania zależy m.in. od wieku dziecka i przebiegu choroby. Sam lekki katar nie wyklucza szczepienia donosowego. Znaczenie ma jednak drożność nosa. Jeśli nos jest mocno zatkany, może to utrudnić prawidłowe podanie szczepionki. W takiej sytuacji można odroczyć jej podanie do ustąpienia niedrożności albo zastosować odpowiednią szczepionkę podawaną we wstrzyknięciu.

Dlaczego nie warto bez potrzeby odkładać szczepienia?

Łagodne infekcje są u dzieci częste. Gdyby każdy katar czy kaszel oznaczał konieczność czekania do całkowitego ustąpienia wszystkich objawów, terminy szczepień mogłyby być wielokrotnie przekładane. Powstają wtedy tzw. utracone okazje do szczepienia – dziecko mogłoby zostać zaszczepione, ale szczepienie nie zostaje wykonane mimo braku rzeczywistego przeciwwskazania. W efekcie dłużej pozostaje bez ochrony przed chorobą zakaźną.

Skąd wziął się mit?

Przekonanie wydaje się logiczne: skoro organizm dziecka „walczy już z infekcją”, szczepienie może być postrzegane jako dodatkowe obciążenie układu odpornościowego. Obawę może zwiększać również to, że niektóre objawy, np. gorączka czy gorsze samopoczucie, mogą występować zarówno podczas infekcji, jak i po szczepieniu. Przy bardziej nasilonej chorobie może to utrudniać ocenę stanu dziecka i jest jednym z powodów czasowego odroczenia szczepienia.

Wytyczne mówią jasno – łagodna infekcja nie stanowi przeciwwskazania do szczepienia, które można bezpiecznie wykonać, chroniąc tym samym dziecko przed poważnymi chorobami zakaźnymi. Mimo to wielu rodziców obawia się, że szczepienie w trakcie infekcji dodatkowo obciąży układ odpornościowy dziecka, dlatego decyduje się na jego odroczenie.

Niestety, w przypadku dzieci w wieku żłobkowym i przedszkolnym łagodne infekcje bywają tak częste, że czasami rodzicom trudno odróżnić, czy dziecko nadal przechodzi tę samą infekcję, czy zachorowało ponownie. Taki scenariusz wręcz uniemożliwia przeprowadzenie szczepień zgodnie ze schematem opracowanym na podstawie badań i obserwacji wskazujących na zasadność podawania konkretnych szczepionek w określonym momencie życia dziecka, czyli przed możliwym kontaktem z danym patogenem, aby jego układ odpornościowy miał czas na odpowiednie przygotowanie się do walki z daną bakterią lub wirusem.

Podanie szczepionki skutkuje pobudzeniem układu odpornościowego dziecka do produkcji przeciwciał – może się to wiązać ze wzrostem temperatury ciała, co stanowi znaną i dość często obserwowaną reakcję poszczepienną. Jeżeli dziecko przechodzi infekcję przebiegającą ze stanem podgorączkowym lub gorączką, ale jest już w kolejnych dobach choroby, w których objawy ulegają wyciszeniu, najczęściej będzie mogło bez przeszkód przyjąć zaplanowane szczepienie. Jeśli zaś jest w pierwszej dobie gorączki i najprawdopodobniej rozwija się u niego infekcja, wówczas szczepienie i ewentualne reakcje z nim związane mogłyby zaburzyć pełny obraz choroby i wpłynąć na prawidłową diagnozę. W takiej sytuacji bezpieczniej będzie odroczyć szczepienie.

Należy pamiętać, że elementem każdej wizyty szczepiennej jest tak zwana kwalifikacja do szczepienia – wówczas lekarz na podstawie wywiadu i badania fizykalnego dziecka podejmuje decyzję, czy może ono być bezpiecznie zaszczepione. Zatem jeżeli rodzic nie jest pewny, czy infekcja, którą przechodzi właśnie jego dziecko, nie zdyskwalifikuje go ze szczepienia, powinien udać się na wizytę do specjalisty i jemu pozostawić decyzję o kwalifikacji.

lek. Monika Tokarczyk-Kloc

Pytania i odpowiedzi